Strona główna

GRUPY KRWI I WSPÓŁCZYNNIK Rh



Grupy krwi

Zestawy antygenów, czyli cząsteczek powodujących gwałtowną odpowiedź układu odpornościowego, które występują na powierzchni czerwonych krwinek. W ramach tego samego gatunku może istnieć wiele różnych grup takich antygenów. Różnice mogą być niewielkie i sprowadzać się do obecności pojedynczych aminokwasów budujących białka lub monosacharydów tworzących wielocukry, które pokrywają krwinki. W innych przypadkach niektóre osobniki mogą cechować się występowaniem zupełnie innych cząsteczek antygenów nieobecnych w pozostałych grupach.

Do konfliktu między grupami krwi dochodzi w następujących przypadkach:

- ciąża — jeżeli matka nie posiada pewnych antygenów, obecnych w krwi dziecka, może dojść do reakcji układu odpornościowego czyli konfliktu serologicznego,
- transfuzja krwi — przetoczenie krwi zawierającej niewłaściwe antygeny wywołuje reakcję obronną organizmu (aglutynację - sklejenie krwinek), prowadząc do poważnych powikłań, ze zgonem włącznie.
- przeszczep — podobnie jak w czasie transfuzji konieczne jest zapewnienie zgodności grup krwi, ale ze względu na możliwość odrzutu, pasować muszą również inne antygeny. W efekcie niektórzy pacjenci, np. wymagający przeszczepu szpiku mają szansę na odszukanie odpowiedniego dawcy dopiero wśród milionów niespokrewnionych dawców.




Każdy gatunek ma swój układ grup krwi. W medycynie wyróżnia się ponad dwadzieścia układów grup krwi. Największe znaczenie ze względów praktyki medycznej i diagnostycznej mają:
- układ AB 0
- układ Rh - antygeny C, c, D, E, e
- układ Kell - antygen K

Układy grupowe antygenów erytrocytarnych

Układ Symbol Rodzaj antygenu Liczba antygenów
AB 0 AB 0 wielocukier -
Rhesus RH białka D, c, C, E, e 47
MNS MNS glikozyloforyny A, B i E 40
P P1 glikosfingolipid 1
Kell KEL endopeptydaza 22
Luthern LU immunoglobulina 18
Lewis LE wielocukier 3
Duffy FY białko (receptor dla chemokin) 6
Kidd JK białko (transporter mocznika) 3
Diego DI białko (transporter anionów) 9
Yt YT enzym - acetylocholinesteraza 2
Xg XG glikoproteina - cz. adhezyjna/receptor 1
Scianna S.C. glikoproteina - cz. adhezyjna/receptor 3
Dombrock DO enzym - ADP-rybozylotransferaza 5
Colton CO białko - akwaporyna 3
Landsteiner-Wiener LW glikoproteina - cz. adhezyjna/receptor 3
Chido-Rodgers CH/RG glikoproteina - składnik C4 dopełniacza 9
Hh H wielocukier - składnik glikokaliksu 1
Kx XK glikoproteina - transporter naurotransmiterów 1
Gerbich GE glikoproteina - wiąże błonę cytoszkieletu z cytoszkieletem 7
Cromer CROM glikoproteina - czynnik hamujący aktywację dopełniacza (CD55) 10
Knops KN glikoproteina - czynnik hamujący aktywację dopełniacza (CD35) 5
Indian IN glikoproteina - wiąże kwas hilauronowy (CD44) 2
Ok OK glikoproteina - receptor dla cyklofiliny (CD147) ?
Raph MER2 transmembranowa glikoproteina - wiąże się z integryną ?
JMH JMH proteina - cz. adhezyjna/receptor ?
Ii I wielocukier ?
Globoside P glikolipid ?
GIL GIL białko - akwaporyna ?


Układ AB 0

Obecność antygenów tego układu stwierdza się nie tylko w krwinkach czerwonych, ale i wszystkich komórkach poza neuronami a w płynach ustrojowych (poza płynem mózgowo-rdzeniowym) u ponad 80% populacji (tzw. wydzielacze). Występowanie antygenu A i B (jednego lub drugiego albo obu na raz) albo ich braku (grupa zero) zależy od dwóch genów.

Pierwszy odpowiada za syntezę enzymu dołączającego substancję podstawową (antygen) H (cukier). Występują dwa allele:
- H - kodujący enzym
- h - allel niemy (brak produktu białkowego)

Osoby z genotypem hh pomimo posiadania genów kodujących grupę krwi A lub B nie posiadają tych antygenów na erytrocytach, choć w ich surowicy występują odpowiednie naturalne przeciwciała dla danej grupy AB0. Jest to tzw. grupa krwi "Bombay" Drugi enzym dołącza kolejną cząstkę cukru tworząc antygen A lub B.
Występują trzy podstawowe allele:
- A (istnieją podtypy różniące się stopniem ekspresji i antygenowości A1 - najsilniejszy i A2 oraz rzadsze: A3, Ax, Am)
- B (istnieją podtypy Bx i Bm jednak nie mają znaczenia diagnostycznego)
- 0 - allel niemy

Fenotypową grupę krwi kodują odpowiednio:
- Grupę A1 posiadają osoby o genotypie: A10, A1A1, A1A2
- Grupę A2 posiadają osoby o genotypie: A2A2 lub A20
- Grupę B posiadają osoby o genotypie: BB lub B0
- Grupę A1B posiadają osoby o genotypie: A1B
- Grupę A2B posiadają osoby o genotypie: A2B
- Grupę 0 posiadają osoby o genotypie: 00

Poza antygenami każda grupa krwi charakteryzuje się odpowiednim zestawem naturalnych przeciwciał należących do klasy IgM:
- Grupa A1: anty-B
- Grupa A2: anty-B i niekiedy anty-A1
- Grupa B: anty-A
- Grupa 0: anty-A i anty-B
- Grupa A1B: brak naturalnych przeciwciał
- Grupa A2B: mogą wystąpić anty-A1

Ciekawostka Odkrycia grup krwi dokonał austriacki uczony Karl Landsteiner w 1901 roku. Natomiast Ludwik Hirszfeld wraz z Emilem von Dungernem stworzył podstawy nauki o grupach krwi, wprowadzając ich oznaczenie symbolami A, B, AB, i 0, co następnie w 1928 roku przyjęto na całym świecie. Równocześnie pierwszy zajmował się dziedziczeniem zróżnicowania grupowego krwi, co wyzyskał do wykluczania niepewnego ojcostwa.

Układ Rh

Nazwa Rh wzięła się od małp rezusów Rhesus, u których po raz pierwszy wykryto ten układ. Obejmuje ponad 47 antygenów, lecz 5 z nich, które kodowane są przez 3 geny, ma znaczenie praktyczne:
- antygen C: genotypy CC lub Cc
- antygen c: genotypy cc
- antygen D: genotypy DD lub Dd. Allel d jest genem niemym i genotyp dd nie koduje żadnego antygenu
- antygen E: genotypy EE lub Ee
- antygen e: genotyp ee
Najsilniejszy jest antygen D i to jego obecność powoduje zaliczenie kogoś do grupy Rh+ a brak Rh-. Przeciwciała anty-D nie występują normalnie we krwi osób z grupą Rh-, natomiast mogą się pojawić po kontakcie z antygenem D. Wśród ludzi rasy białej około 85% posiada czynnik Rh.

Tabela zgodności grup krwi

Biorca Dawca
0- 0+ B- B+ A- A+ AB- AB+
AB+ X X X X X X X X
AB- X   X   X   X  
A+ X X     X X    
A- X       X      
B+ X X X X        
B- X   X          
0+ X X            
0- X              


Krew grupy 0- można przetoczyć każdej osobie. Chory mający grupę AB+ może otrzymać dowolną krew. Osoba posiadająca grupę krwi 0- ma najmniejszą szansę, że przypadkowy człowiek może być dla niej dawcą.

Zasady krwiolecznictwa

- przetaczana krew musi być zgodna w układzie AB0 i antygenie D układu Rh
- wykonuje się próbę krzyżową: czy zachodzi aglutynacja między erytrocytami dawcy a surowicą biorcy oraz surowicą dawcy, a erytrocytami biorcy (eliminuje to błędy w określeniu grupy i konflikt serologiczny u osób z grupą "Bombay")
- u osób u których wystąpił kiedyś konflikt serologiczny dobiera się również krew w pozostałych 4 podstawowych antygenach układu Rh i zgodną w antygenie K układu Kell
- w bardzo rzadkich przypadkach powstaje konflikt na tle niezgodności w układzie: MNSs - antygeny S i U, Kidd - antygen Ik, Kell - antygen K


Dziedziczenie grup krwi i współczynnika Rh



Antygen D oddziedziczony choćby od jednego z rodziców decyduje o tym, że dziecko będzie miało układ Rh+. Może wystąpić przypadek, ukazany w tabelce, gdy oboje rodzice mają układ Rh+ a ich dziecko będzie miało układ Rh-. Natomiast jeżeli oboje rodzice mają układ Rh-, a więc nie mają antygenu D, wtedy ich dziecko też go nie będzie miało i oddziedziczy układ Rh-.